วิธีปรับหรือขันคอกีต้าร์โปร่งด้วยตัวเอง ง่ายๆ ทำได้ที่บ้าน
เล่นกีต้าร์โปร่งแล้วเจ็บนิ้วเพราะสายสูงเกินไป? หรือเล่นแล้วมีเสียงแกร๊กๆ (Fret Buzz) เพราะสายติดเฟรต? ปัญหาเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากกีต้าร์พังครับ แต่เกิดจาก "คอกีต้าร์โก่งหรือโค้ง" ไปตามสภาพอากาศและแรงตึงของสาย ซึ่งเราสามารถแก้ไขได้เองง่ายๆ ด้วยการ "ขันคอกีต้าร์" (Truss Rod Adjustment) ครับ
วันนี้เราจะมาดูขั้นตอนการปรับคอกีต้าร์โปร่งด้วยตัวเองแบบมืออาชีพ ปลอดภัย และเข้าใจง่ายกันครับ
1. อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม
- ประแจหกเหลี่ยม (Allen Key / Truss Rod Wrench): ส่วนใหญ่จะแถมมากับตัวกีต้าร์ตอนซื้อ (ขนาดทั่วไปคือ 4mm หรือ 5mm)
- ปิ๊กกีต้าร์ หรือ นามบัตร: ใช้สำหรับเช็คระยะห่างระหว่างสายกับเฟรต
- เครื่องตั้งสาย (Tuner): จำเป็นต้องใช้ทุกครั้งหลังปรับแต่ง
2. วิธีเช็คว่าคอกีต้าร์ของคุณต้อง "ขัน" ไปทางไหน?
ก่อนจะลงมือขัน เราต้องรู้ก่อนว่าคอกีต้าร์ของเราอยู่ในสภาวะแบบไหน โดยทำตามวิธีเช็คง่ายๆ นี้ครับ:
- ใช้นิ้วซ้ายกดสาย 6 (สายใหญ่สุด) ที่ เฟรตที่ 1 ค้างไว้
- ใช้นิ้วขวากดสาย 6 ที่ เฟรตที่ 14 หรือ 15 (จุดที่คอกีต้าร์เชื่อมกับตัวบอดี้) ค้างไว้
- สังเกตระยะห่างระหว่าง "ท้องสาย" กับ "เหล็กเฟรต" ช่วง เฟรตที่ 7 หรือ 8
- คอกดแอ่น (Up-bow / Concave): ระยะห่างที่เฟรต 7 กว้างมากเกินไป (ใส่ปิ๊กหนาๆ เข้าไปได้สบาย) ทำใหัแอคชั่นสูง กดเล่นยากเจ็บนิ้ว → ต้องขันคอให้ตึงขึ้น (ขันตามเข็มนาฬิกา)
- คอตึงเกินไป/คอโก่งหลัง (Back-bow / Convex): สายแนบติดกับเหล็กเฟรต หรือแทบไม่มีช่องว่างเลย ทำให้เล่นแล้วเสียงติดแซ่ (Fret Buzz) → ต้องคลายคอให้หย่อนลง (ขันทวนเข็มนาฬิกา)
- คอตรงกำลังดี (Relief): มีช่องว่างเล็กน้อยพอให้กระดาษหรือนามบัตรลอดผ่านได้พอดี (ประมาณ 0.2 - 0.5 มม.)
3. ทิศทางการขันคอกีต้าร์ (สูตรจำง่ายๆ)
ช่องปรับเหล็กดัดคอ (Truss Rod) ของกีต้าร์โปร่งส่วนใหญ่จะอยู่ในโพรงเสียง (Soundhole) บริเวณโคนคอ หรืออยู่ตรงหัวกีต้าร์
→หมุนตามเข็มนาฬิกา (หมุนไปทางขวา)
ผลลัพธ์: ดึงคอให้ตรงขึ้น (แก้ปัญหาคอแอ่น สายสูง กดเจ็บนิ้ว)
←หมุนทวนเข็มนาฬิกา (หมุนไปทางซ้าย)
ผลลัพธ์: คลายคอให้โก้งออก (แก้ปัญหาคอตึงเกินไป สายติดเฟรต เสียงแซ่)
4. ขั้นตอนการลงมือขันคอกีต้าร์
1 คลายสายกีต้าร์เล็กน้อย: ไม่ต้องถึงกับถอดสายออก แค่คลายสายคู่กลาง (สาย 3 และ 4) ให้พอหลบทางเพื่อให้ใส่ประแจเข้าไปได้สะดวก
2 ไขประแจให้เข้าล็อค: สอดประแจหกเหลี่ยมเข้าไปในรู Truss Rod ตรวจสอบให้แน่ใจว่าประแจเข้าล็อคสนิท เพื่อป้องกันไม่ให้หัวน็อตเกลียวรูด
3 ขันครั้งละนิด: กฎเหล็กของการขันคอคือ "อย่าหมุนทีเดียวเยอะๆ" ให้หมุนเพียงแค่ 1/4 รอบ (90 องศา) ต่อการขันหนึ่งครั้งเท่านั้น
4 ตั้งสายและเช็คระดับ: หมุนเสร็จแล้วให้ตั้งสายกีต้าร์ให้ตรงตามโน้ตมาตรฐาน (Standard Tuning) แล้วเช็คระยะห่างที่เฟรต 7 อีกครั้ง หากยังไม่ได้ระดับที่ต้องการ ค่อยทำการปรับเพิ่มทีละ 1/4 รอบเช่นเดิม
- อย่าหมุนฝืนเป็นอันขาด! หากรู้สึกว่าน็อตแน่นมากๆ จนหมุนไม่ไป ห้ามใช้แรงบิดต่อ เพราะเหล็กดัดคออาจจะขาด ซึ่งหมายถึงกีต้าร์เสียหายหนักทันที
- หลังจากขันเสร็จ ไม้ของคอกีต้าร์อาจใช้เวลาซักพัก (10-15 นาที) ในการเซ็ตตัวตามแรงตึง ดังนั้นควรใจเย็นๆ และค่อยๆ เช็คระดับเสียงครับ
- หากปรับแล้วยังพบปัญหา เช่น บางสายติดเฟรตบางช่อง ปัญหานั้นอาจเกิดจากตัวเฟรตไม่เท่ากัน หรือ Nut/Saddle ต่ำเกินไป แนะนำให้ส่งช่างเซ็ทอัพครับ
สรุป
การปรับขันคอกีต้าร์โปร่งเอง ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวอย่างที่คิดครับ เพียงแค่เราเข้าใจหลักการ "สายสูง = ขันตามเข็ม", "สายติดเฟรต = ขันทวนเข็ม" และทำอย่างเบามือทีละนิด เพียงเท่านี้คุณก็จะได้กีต้าร์โปร่งที่เล่นง่าย นุ่มมือ และเสียงดีเหมือนใหม่ โดยไม่ต้องเสียเงินส่งร้านแล้วครับ!